ભારતમાં જળસ્ત્રાવ વ્યવસ્થાપન યોજનામાં પડકારો અને તકો પરનો અભ્યાસ

Authors

  • અગ્રવાલ ખુશાલીબેન ઘનશ્યામદાસ પીએચ.ડી, રિસર્ચ સ્કોલર, અર્થશાસ્ત્ર વિભાગ, શ્રી ગોવિંદ ગુરુ યુનિવર્સિટી, ગોધરા
  • ડૉ. હરિગોપાલ જી. અગ્રવાલ અધ્યક્ષ શ્રી, અર્થશાસ્ત્ર વિભાગ, શ્રી કે.આર. દેસાઈ આર્ટ્સ એન્ડ કોમર્સ કોલેજ, ઝાલોદ, જિ.દાહોદ, શ્રી ગોવિંદ ગુરુ યુનિવર્સિટી, ગોધરા

Keywords:

જળસ્ત્રાવ વ્યવસ્થાપન, સામાજિક, આર્થિક, જમીન, જળ, ગુજરાત

Abstract

ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ છે, જ્યાં પાણી એ જીવનનો આધાર છે. જો કે, અનિયમિત વરસાદ અને જળસંચયના અભાવને કારણે દેશના ઘણા ભાગો પાણીની તંગીથી ઝઝૂમે છે. જળસંચય કાર્યક્રમો આ સમસ્યાનો સામનો કરવા અને જળ સુરક્ષા તથા વ્યવસ્થાપન દ્વારા ટકાઉપણાને પ્રોત્સાહન આપવા તરફ આગળ વધે છે. આ અભ્યાસ ભારતમાં જળસંચય કાર્યક્રમોના અમલીકરણમાં આવતા પડકારો અને તકોની તપાસ કરે છે. અભ્યાસમાં જળસંચય કાર્યક્રમોના મુખ્ય પડકારોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાં સામુદાયિક ભાગીદારીનો અભાવ, નાણાકીય ફાળવણીની મર્યાદા, ટેકનિકલ જ્ઞાનનો અભાવ અને લાંબા ગાળાના ટકાઉપણાને સુનિશ્ચિત કરવાની પડકારોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, અભ્યાસ તકોની પણ ચર્ચા કરે છે, જેમ કે જળ સુરક્ષામાં સુધારો, જળ-આધારિત કૃષિને પ્રોત્સાહન, ગ્રામીણ આજીવિકામાં વૃદ્ધિ અને પર્યાવરણીય ટકાઉપણાને મજબૂતી બક્ષવી. છેવટે, અભ્યાસ જળસંચય કાર્યક્રમોના સફળ અમલીકરણ માટેની ભલામણો આપે છે. આ ભલામણોમાં સામુદાયિક ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવી, ટેકનિકલ જ્ઞાન વધારવું, લાંબા ગાળાના આયોજનને પ્રોત્સાહન આપવું અને ટકાઉપણા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આ અભ્યાસ જળસંચય કાર્યક્રમોના પડકારો અને તકોની સમજણ વધારવામાં અને ભારતમાં ટકાઉપણા તરફ આગળ વધવામાં મદદ કરશે.

References

I. Joshi, P. K., Pangare, V., Shiferaw, B., Wani, S. P., Bouma, J., & Scott, C. (2004). Watershed development in India: synthesis of past experiences and need for future research. Indian Journal of Agricultural Economics, 59(3), 303-319.

II. Kerr, J. M., Pangare, G., & Pangare, V. (2002). Watershed development projects in India: an evaluation (Vol. 127). Intl Food Policy Res Inst.

III. Rao, C. H. (2000). Watershed development in India: Recent experience and emerging issues. Economic and Political Weekly, 3943-3947.

IV. Sen, S., Shah, A., & Kumar, A. (2007). Watershed development programmes in Madhya Pradesh: present scenario and issues for convergence. In Forum for Watershed Research and Policy Dialogue. Pune, India: Institute of Development Research.

V. Sharma, B. R., & Scott, C. A. (2005). Watershed management challenges: Introduction and overview. Watershed Management Challenges, 1.

VI. Singh, P., Behera, H. C., & Singh, A. (2010). Impact and effectiveness of ‘watershed development programmes’ in India. Mussorrie India Centre Rural Stud, 29, 1-55.

Additional Files

Published

15-11-2023

How to Cite

અગ્રવાલ ખુશાલીબેન ઘનશ્યામદાસ, & ડૉ. હરિગોપાલ જી. અગ્રવાલ. (2023). ભારતમાં જળસ્ત્રાવ વ્યવસ્થાપન યોજનામાં પડકારો અને તકો પરનો અભ્યાસ. International Education and Research Journal (IERJ), 9(11). Retrieved from http://ierj.in/journal/index.php/ierj/article/view/3211